leesbaar landschap

Als we het eenmaal kunnen is het zo vanzelfsprekend, maar leren lezen begint met het herkennen van de letters. Letters die in samenhang met andere letters betekenis krijgen, in woorden en in zinsverband. Voor een landschap geldt hetzelfde: in de samenhang met andere onderdelen in het landschap komt de betekenis tot uitdrukking.

De ‘letters’ van het landschap
Welke ‘letters’ neem ik waar? Wat zie ik? Kijk ik naar wat er groeit en bloeit? Naar de patronen in het landschap? De kleuren en vormen… En hoe lees ik deze ‘letters’? Welke samenhang neem ik waar? Hoe krijgen mijn waarnemingen betekenis?

Leesbaar Landschap
In het landschap zijn vier soorten samenhang te onderscheiden: verticale samenhang, horizontale samenhang, seizoensamenhang en historische samenhang. Deze verschijningsvormen staan in verband met drie tijdschalen: het moment van waarnemen, gedurende het jaar (jaarverloop) en door de jaren heen (landschapsgenese).

schermafbeelding-2016-11-27-om-11-39-21

Uit: Landbouw in een leesbaar landschap, K. Hendriks en D.J. Stobbelaar (2003).

Iedereen kan kijken, maar niet iedereen kan lezen
Sommige verschijningsvormen zijn vrij gemakkelijk te lezen (loofbomen zonder blad betekent meestal ‘winter’). Voor andere verschijningsvormen is meer kennis nodig (wat zegt het voorkomen van bijvoorbeeld klokjesgentiaan over de ondergrond). Het duiden van eigenschappen die gedurende het jaar zichtbaar worden, vraagt ook om kennis van het jaarverloop. En voor de leesbaarheid van het landschap-door-de-jaren-heen is historische kennis essentieel.

Terug in de tijd…
Een mooi voorbeeld voor het leren lezen van een (geschilderd) landschap vond ik op Thuis in Brabant: het gemengde boerenbedrijf op de Brabantse zandgronden. Drie verschillende bodemtypen (verticale samenhang) op korte afstand van elkaar (horizontale samenhang) maakten kleinschalige landbouw mogelijk. De bedrijvigheid op en rond de boerderij geeft uitdrukking aan de historische samenhang en is tegelijkertijd ook kenmerkend voor het seizoen.

schilderij-van-david-teniers-de-jr-in-het-noordbrabants-museum

Thuis in Brabant: Schilderij van David Teniers de Jonge (1610-1690)

Advertenties

makers in de natuur

Maken is in de natuur een alledaags gegeven. Bekende voorbeelden zijn weefsels van spinnen en bouwsels van vogels. En deze creatie? Die lijkt wel door een 3D-printer vervaardigd…

dsc_0019

waarneming 5 november 2016 © Marlies de Vet

Een papieren bouwwerkje
Vlakbij een holle boom waar eerder dit jaar hoornaars actief waren, vond ik restanten van een wespennest. De zeshoekige broedcellen zijn gemaakt van fijngekauwd hout. Wil je weten hoe deze meesterbouwers dit doen? Bekijk dan dit NTR SchoolTV-filmpje.

Hoornaars
Een wespenvolk begint met een jonge koningin die na haar overwinteringsperiode de eerste broedcellen bouwt waarin ze een aantal eieren legt.

http://vroegevogels.vara.nl/community/data/photo/2012/07/0aeeb0c4130798e339902011858320db.jpg

foto via Vroege Vogels

De uitgekomen larven worden door haar verzorgd maar na de verpopping nemen de ‘werksters’ alle taken van de koningin over, behalve het leggen van eieren. De grootte van het nest kan zomaar uitgroeien tot vijf of zeven etages (zoals op de foto).

nm-foto-van-de-maand-2015-12-03-16-48-59

Foto van de maand | Natuurmonumenten

Hoornaars vangen grote hoeveelheden insecten om te voeren aan de larven. De volwassen werksters voeden zich met een zoetige vloeistof die de larven produceren en met plantaardige vloeistoffen. Eind augustus zet de koningin eitjes af waaruit een volgende generatie voortkomt: vruchtbare mannetjes die kort na de paring sterven en jonge koninginnen die uitvliegen om te overwinteren.

Wespendief
Hoornaars hebben weinig natuurlijke vijanden maar er is een roofvogel die het aandurft: de wespendief. Op het menu van deze vogel, steek-proof met dikke huidlaag op de poten en dik verenkleed, staan bij voorkeur larven van wespen en bijen. Hij volgt de hoornaars vanaf een afstand om het nest te traceren. En vervolgens slaat hij zijn slag.

Wist je dat…
papierwespen de inspiratiebron waren voor het maken van papier?

Wasps, completely independent of the Egyptians, invented paper. Waking all alone in Spring, with only the memory of her daughters’ corpses to warm her, the pre-fertilized wasp queen crawls from her winter hidey-hole and begins to scrape bits of wood fiber from fences, logs, and cardboard. She chews the fiber into papier mache, flies to a new nest site, and pastes together a little nest to rear her first workers in.” (bron: The Biomimicry Manual)