winterzonnewende

Midwinter
De donkerste dagen van het jaar met als hoogtepunt: de dag waarop de zon het laagste stand bereikt om vanaf dit punt te wenden – de zonnewende (solstice).

Feest van het licht
De terugkeer van het licht is een belangrijk moment in de jaarcyclus van de natuur. Als het licht dagelijks weer toeneemt en gemiddelde temperatuur weer stijgt, komt ‘de natuur’ langzaam weer op gang… Van oudsher reden voor een feest.

Seizoenen
Onze astronomische seizoenen ontstaan door de elliptische baan van de aarde om de zon en de rotatieas van de aarde, die niet loodrecht op de aardbaan om de zon staat. Hierdoor varieert de sterkte en de hoeveelheid zonlicht in de loop van het jaar. Rebecca Kaplan legt het uit in dit animatiefilmpje.

Advertenties

wie wat bewaart…

Een opengepikt nootje, vastgezet in de schors van een boom. Je kan er achteloos aan voorbij lopen, maar als je er een gezien hebt… zie je er meer.

dierspoor - vastgezette noot (specht/boomklever)

waarneming 17 december 2016 © Marlies de Vet

Foerageren in de winter
Dieren die een voorraad aanleggen… de boomklever is een van de soorten die voedsel verstopt om de wintermaanden door te komen. In diepgegroefde boomschors klemt deze standvogel beukennootjes, kleine hazelnoten, zaadjes en besjes. Wie wat bewaard… heeft in de winter dus ‘voorraadbomen’ om z’n kostje bijeen te scharrelen.

Voorraadboom of spechtensmidse?
De boomklever laat leeggegeten nootjes in de boomschors zitten terwijl de specht zo’n schorsgroef meestal als ‘smidse’ gebruikt. In dat geval zullen er aan de voet van de boom meerdere opengehakte nootjes liggen. Kenners letten ook op de grootte van de noten om te kunnen vaststellen om welke vogel het gaat. En op de haksporen (om die dan weer niet te verwarren met vraatsporen van eekhoorns).

dierspoor - vastgezette beukennootjes boomklever

Vastgeklemde beukennootjes zijn meestal van een boomklever. – waarneming 17 december 2016 © Marlies de Vet

wintervlinders

Berijpte natuur, het kan prachtige natuurfoto’s opleveren… Maar een winters vlindertje?

dsc_0263

waarneming 4 december 2016 © Marlies de Vet

Vlinders in de winter
Op een vrieskoude middag werd mijn aandacht getrokken door kleine vlinders op de stam van een beuk. Wintervlinders, een nachtactieve soort die uitvliegt als de temperatuur daalt. De mannetjesvlinders trekken er op uit op zoek naar een paringspartner. De vrouwelijke vlinders die geen vleugels hebben, kruipen vanuit de strooisellaag de boom in en lokken de mannetjes met geurstoffen.

Waarom vrouwtjes niet vliegen?
Het ontbreken van vleugels wordt beschouwd als een aanpassing aan de late vliegtijd. In koude nachten kost vliegen meer energie dan lopend op zoek naar een geschikte plek om eitjes af te zetten. Meestal is dat op de boom waar ze als rups uit een eitje kwam. En dat blijkt in het voordeel van haar nageslacht. Voor de rupsjes is het van levensbelang dat ze op het juiste moment uitkomen. Uit onderzoek is gebleken dat wintervlinders zich kunnen aanpassen aan de fenologie van individuele bomen. (Zie ook: Wintervlinders houden de klimaatverandering bij (2012)).

Natuur in de war
De voedselketen van zomereik, wintervlinder en koolmees is uitgebreid onderzocht. De zomereik is in veertig jaar tijd ongeveer tien dagen eerder gaan uitlopen en de wintervlinderrupsen gemiddeld veertien dagen eerder. Koolmezen hebben het moment waarop ze hun eieren leggen niet structureel vervroegd. Hierdoor vallen rupsenpiek en rupsenjacht niet meer samen.
synchronisatieproblemen

Hoe beïnvloeden veranderingen in het klimaat de levende natuur?
Bij voorspellingen van klimaatsverandering ligt de focus nu op de stijgende gemiddelde temperatuur, maar de variatie, het patroon, is ook belangrijk“, stelde Marcel Visser (NIOO-KNAW) vast bij zijn onderzoek aan eiken, wintervlinders en koolmezen: kijk naar patroon in plaats van gemiddelde“(2014).

Als bij koolmezen en wintervlinders het veranderende klimaat problemen geeft, geldt dat dan misschien ook voor een heleboel andere dieren?