vos

De ‘muizensprong’ (foto: by skeeze from Pixabay)

De vos (Vulpes vulpes) is een hondachtige van middelgroot formaat. Hoewel een vos niet veel groter is dan een flinke kat oogt hij forser door zijn dikke roodbruine vacht en opvallende pluimstaart.

Het dier in zijn omgeving
Voedsel, veiligheid en voortplanting, als deze drie V’s gewaarborgd zijn dan is de kans op overleven het grootst. Dat geldt ook voor de vos. Overal waar voldoende dekking en voedsel is, waar een hol kan worden gegraven of waar bestaande holtes aanwezig zijn, kan je vossen aantreffen. Vossen leven in familieverband: rekel, moervos met welpen (en soms nog enkele wijfjes zonder jongen uit vorige nesten). Het zijn territoriale roofdieren en ze dulden, behalve hun gezin, geen andere soortgenoten in hun territorium. De grootte van de territoria is afhankelijk van de voedselrijkdom; de kleinste (vanaf 30 ha) worden aangetroffen in stedelijk gebied en sterk gevarieerd landschap, de grootste (tot 500 ha) liggen in open agrarisch gebied. Per dag heeft een vos ongeveer vijfhonderd gram voedsel nodig. Het hoofdaandeel van het voedsel bestaat doorgaans uit kleine zoogdieren, vooral knaagdieren (muizen, ratten) en wilde konijnen. Maar ook vogels, insecten, eieren, bessen, afgevallen fruit, aas en afval wordt gegeten.

Jonge vosjes
Op de wildcamera van de zoogdierenwerkgroep (IVN Oisterwijk) werd vorig jaar een moervos geregistreerd die haar kroost veilig onderbracht in een dassenburcht. Het filmpje staat > online <.

Rotvos?
Bioloog Jaap Mulder, roofdierspecialist en hoofdrolspeler in de documentaire Rotvos (2009): “We zaten vroeger alle roofdieren achter de vodden. Jachtopzieners waren de hele dag bezig om het favoriete wild van jagers in leven te houden en de concurrentie te bestrijden.” (Bron: Caspar Janssen, Volkskrant, 7 februari 2015.)

Volgens de huidige wetgeving is de vos een niet-bejaagbare diersoort (Wnb: nationaal beschermd (art. 3.10). Wel staat de vos, evenals konijn, houtduif, Canadese gans, kraai en kauw, op de landelijke vrijstellingslijst, de lijst van dieren die niet beschermd worden tegen de jacht. Dat houdt in dat deze dieren het hele jaar mogen worden gedood, op voorwaarde dat er schade is, of dreigt…

Predatoren doden?
De achteruitgang van weidevogels wordt vaak geweten aan predatie, eieren en kuikens die opgegeten worden door vossen, kraaien, reigers en allerlei andere dieren. Uit tal van wetenschappelijke studies blijkt echter dat het verdwijnen van geschikt leefgebied, door het steeds intensievere gebruik van het boerenland, het grootste probleem is voor de weidevogels. Volgens de Vogelbescherming is het doden van roofdieren alleen in uiterste gevallen een optie. Dat weerhoudt de jagerslobby er niet van om ‘weidevogelbescherming’ sterk te agenderen, opdat hun ‘concurrent’ op de landelijke vrijstellingslijst blijft staan.

Tijd om de vossenjacht af te schaffen
Groothertogdom Luxemburg besloot in 2015 de jacht op de vos tijdelijk te verbieden. “Vossen worden niet gebruikt als voedsel, er geen enkel bewijs dat de jacht op de vos nodig is om de populatiegrootte te controleren en afschaffen van de vossenjacht houdt geen gezondheidsrisico’s in,” aldus de adviesgroep die de verschillende argumenten voor en tegen de vossenjacht onderzocht. Het tijdelijke verbod is ondertussen elk jaar weer verlengd. De feiten spreken voor zich: de jacht op de vos heeft weinig of geen nut in het kader van natuurbeheer, de bescherming van pluimvee, of het beperken van het risico op vossenlintworm. Uit Frans onderzoek blijkt dat het gezondheidsrisico juist daalt door een jachtverbod. (Bron: Zoogdier jaargang 30 nr 2 zomer 2019, pagina 20-21).

Dit bericht is ook geplaatst op de website van IVN Oisterwijk: Zoogdier van de maand april 2020.

vogelperspectief

“Het broedseizoen vanuit vogelperspectief: wandelaars, hardlopers of fietsers die broedende buizerds verontrusten… Hoeveel meldingen zijn er al binnengekomen van ‘vreesaanjagende’ mensen?” @marliesdevet, 12 juni 2019

Nee helaas, die meldingen ontvangen journalisten (nog) niet. Wel berichten over ‘aanvalslustige buizerds‘, ‘terror-uil‘ en ‘terror-roofvogels‘.

Representatie
Een gebeurtenis vanuit het perspectief van de wandelaar, hardloper of fietser optekenen, dat is het probleem niet. De woorden die een journalist daarbij gebruikt… daar valt wel wat over te zeggen:
– Broedende buizerds die wandelaars, hardlopers of fietsers ‘belagen
– Een ‘agressieve‘ bosuil ‘heeft het gemunt op‘ fietsers…
– Havik ‘valt‘ hardloper ‘aan‘…
Deze woordkeuzes zijn niet neutraal, ze ‘kleuren’ het beeld dat geschetst wordt. Met name het woord ‘terror‘ wordt in de media graag toegevoegd.

Wie belaagt wie?
In het wild levende dieren ‘wonen’ niet in een ‘beschermde leefomgeving’; ze kunnen de deur niet op slot doen om hun kroost te beschermen tegen ‘indringers’. Om hun directe leefomgeving veilig te houden zijn ze permanent op hun hoede voor ‘aanvallers’. En ja, soms worden ook nietsvermoedende ‘terror‘-mensen door zorgzame vogelouders weggejaagd.

Buizerd (Buteo buteo) Broeddichtheid 2013-2015 Bron: Vogelatlas.nl

goudjakhals

Goudjakhals_shutterstock_220909501_Vladimir_Kogan_Michael

goudjakhals (foto: Shutterstock)

De goudjakhals (Canis aureus) is een hondachtige uit het geslacht Canis. De Euraziatische goudjakhals en de Afrikaanse ‘gouden wolf’ (Canis anthus) werden tot 2015 als een soort beschouwd. Genetische studie (Koepfli et al.) toonde echter aan dat het om twee ver verwante soorten gaat.
Het natuurlijke verspreidingsgebied van de Euraziatische goudjakhals breidt zich, sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw, vanuit de Balkan uit naar nieuwe gebieden. Waarom is niet duidelijk, maar aangenomen wordt dat wettelijke bescherming, veranderingen van landgebruik (Šálek et al., 2014) en klimaatverandering (Arnold et al., 2012) hier een rol in spelen.

Waarnemingen
De eerste waarneming van een goudjakhals in Nederland is een registratie met een wildcamera op 19 februari 2016. Totaal onverwacht kwam daar ineens een goudjakhals in beeld.

Herkenning
De goudjakhals lijkt op een kleine wolf, met kortere staart (reikt tot de hak), kleinere kop, spitsere snuit en relatief grotere oren. De vacht is rossig tot beige-bruin op de flanken met grijzige rug die doorloopt tot op de zijkant. Het bruine gezichtsmasker wordt gekenmerkt door een duidelijke witte tekening rond de mond en de nek. De pootafdruk van de goudjakhals lijkt op die van een grote vos. maar met een herkenbaar verschil: de twee middelste tenen hebben de vorm van een U omdat de voetkussentjes aan de basis met elkaar vergroeid zijn.

Leefgebied en leefwijze
De goudjakhals kan leven in uiteenlopende biotopen, van halfwoestijn tot moeras. Het is net als de vos een alleseter. Hij jaagt op kleinere prooien, vooral knaagdieren, amfibieën en vogels, maar eet ook aas, afval en fruit.

Geen exoot
De term ‘exoot’ of ‘uitheemse soort’ is alleen van toepassing op soorten die door de mens buiten hun normale verspreidingsgebied gebracht zijn. In het geval van de goudjakhals is daar geen sprake van. De goudjakhalzen zijn hun areaal aan het uitbreiden of verleggen. Omdat de goudjakhals zijn nieuwe leefgebieden zelfstandig bereikt, geniet de soort bescherming onder de Europese Habitatrichtlijn. De goudjakhals staat vermeld op Bijlage V van deze richtlijn. Concreet betekent dit dat bejaging van goudjakhalzen wel mag worden toegestaan, maar op voorwaarde dat die bejaging niet in de weg staat aan het behouden of bereiken van een gunstige staat van instandhouding. Bovendien zijn EU-lidstaten verplicht de jakhalspopulatie(s) op hun grondgebied systematisch te monitoren (Trouwborst 2015).

Dit bericht is ook geplaatst op de website van IVN Oisterwijk: Zoogdier van de maand juni/juli 2019

Update: Op 22 november 2019 is op een wildcamera in Drenthe een goudjakhals (Canius aureus) vastgelegd. (Bron: zoogdiervereniging)

brugbeesten en tunneldieren

In Goirle wordt een faunapassage gebouwd. Wil je weten waarom er een veilige oversteekplaats voor dieren komt? Dan is dit wellicht een leuke leestip: De Beestige Brug, een educatieve Suske en Wiske-uitgave, gemaakt rond ecoduct De Munt in Loenhout (B). Het stripalbum is online te lezen via Issuu.

© 2014 Standaard Uitgeverij/WPG Uitgevers België nv

Update 12 juni 2019: Officiële opening faunapassage ‘Over Heide

De naam van de faunapassage verwijst naar het gebied dat vroeger ‘Over Heide‘ heette…

wasbeerhond

De wasbeerhond (nyctereutes procyonoides) is familie van onze inheemse hondachtigen: de vos en de wolf. Het is een kleine hond, ongeveer zo groot als een vos, met kortere poten en een kortere staart. Qua uiterlijk lijkt de wasbeerhond eerder op een das of op een wasbeer. De kop is breed met een donker masker dat onderbroken wordt door een lichtere neus…

wasbeerhond (foto: Pixabay)

De wasbeerhond is een nieuwkomer in Nederland. Oorspronkelijk een pelsdier dat voorkomt in Oost-Azië. Vanwege zijn dikke langharige vacht vooral bekend van de handel in wasbeerhondenbont. Ontsnapt uit gevangenschap, losgelaten én uitgezet als jachtdier heeft de soort zich vanuit Rusland over Noord- en Oost-Europa kunnen verspreiden. Daarnaast worden er – ook in Nederland – wasbeerhonden als huisdier gehouden.

Waarnemingen
Een eerste waarneming in Nederland in 1981 betrof een wasbeerhond die uit gevangenschap ontsnapt was. In 1991 volgde een tweede melding: een doodgereden dier in Groningen. In de periode 2001-2013 waren er gemiddeld vier waarnemingen per jaar, vooral in het noordoosten van Nederland. Dit sluit aan bij de verspreiding vanuit Duitsland. De eerste jonge dieren zijn gezien in 2012 en 2013. Elders worden ook wasbeerhonden waargenomen maar dan gaat het veelal om een ontsnapt exemplaar, of hun nakomelingen. De verwachting is dat de soort zich verder zal verspreiden over Nederland. (Zie ook: Ecologisch onderzoek en surveillance wasbeerhond (2017).)

Leefgebied en leefwijze
De wasbeerhond heeft een voorkeur voor bossen en bosachtige biotopen, met dichte ondergroei en waterrijke zones. Uit ervaringen in andere landen blijkt dat de wasbeerhond zijn eigen ecologische ‘plek’ gevonden heeft, ergens tussen die van de das en de vos. Deze drie soorten lijken goed naast elkaar te kunnen leven. De wasbeerhond is een alleseter en meer een ‘verzamelaar’ dan een ‘jager’. Hij voedt zich vooral met amfibieën, kleine zoogdieren, dode dieren, vruchten en maïs. Wasbeerhonden zijn monogaam en leven in paren of in kleine familiegroepjes met de jongen van het vorige nest. Ze zijn moeilijk waar te nemen omdat ze voornamelijk actief zijn in de schemering en ’s nachts. De meeste meldingen van wasbeerhonden zijn als verkeersslachtoffer, want net als bij de das vormt het verkeer de belangrijkste doodsoorzaak.

Invasieve exoot
Sinds vorig jaar is de wasbeerhond op de EU-lijst geplaatst, waardoor het dier de status van ‘zorgwekkende invasieve uitheemse soort’ heeft gekregen. Aanleiding voor plaatsing op deze Unielijst zijn mogelijke risico’s voor de volksgezondheid. De wasbeerhond kan drager zijn van Trichinella en van vossenlintworm. Bij een groei van de populatie zou er ook een toename van de kans op overdracht van deze ziekteverwekkers kunnen zijn. (Bron: Dutch Wildlife Health Center.) De verboden en overgangsregelingen voor wasdierhonden gaan in per 2 februari 2019. Lidstaten hebben de plicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen, te verwijderen of, als dat niet lukt, zodanig te beheren dat verspreiding en schade zoveel mogelijk wordt voorkomen. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ontwikkelt samen met o.a. provincies, water- en terreinbeheerders een eliminatie- en beheersplan. Particulieren en dierentuinen mogen hun dieren houden totdat ze een natuurlijke dood sterven. (Bron: NVWA.)

Dit bericht is ook geplaatst op de website van IVN Oisterwijk: Zoogdier van de maand september/oktober 2018

een stekelige ‘braakbal’

waarneming 20 september 2017 © marlies de vet

Een braakbal… wat is dat?
Onverteerbare voedselresten die door de slokdarm omhoog gestuwd en uitgebraakt worden. Uilenballen zijn het meest bekend, maar ook andere vogels raken op deze manier onverteerbare delen kwijt. In braakballen kunnen allerlei voedselresten zitten: haren, veren, botjes, keverschildjes, pitten… In deze viltige braakbal zijn egelstekels te herkennen die verschillende richtingen uitsteken. De stekels hebben venijnige puntjes. Een onaangename ervaring voor de vogel in kwestie, lijkt mij.

Welke roofvogel waagt zich aan egels?
Op Egelbescherming.nl lees ik dat egels niet veel natuurlijke vijanden hebben:

Zodra ze onraad ruiken rollen ze zich op tot een bolletje. De kop, de pootjes en het staartje die geen stekels hebben zijn dan niet meer te zien. De meeste vijanden hebben ontzag voor de grote harde stekels en zoeken een andere prooi. Alleen grote roofvogels, kerkuilen, vossen, dassen en grote honden kunnen een gevaar zijn voor de egel.

Mijn vraag in de Faceboekgroep ‘Diersporen’ levert diverse reacties op:

  • jonge egels als misgegokt (en pijnlijk) ‘snackje’
  • de oehoe vindt egels lekker
  • een dode egel die door een aasetende vogel verorberd is (via Twitter zag ik deze foto waarop een buizerd een verkeersslachtoffer ‘opruimt’)
  • een bosuil…

Van welke vogelsoort zou deze braakbal kunnen zijn?
De vindplaats: in een oude beukenlaan onder een beuk, in bosrijk en landelijk gebied waarin meerdere soorten (dag-)roofvogels aanwezig zijn, maar ook diverse soorten uilen (op waarneming.nl is hemelsbreed op ± 10 km van de vindplaats zelfs een oehoe gespot).
De vorm: uilenbraakballen zijn minder vast van structuur dan braakballen van dagroofvogels lees ik in de Veldgids Diersporen (A. van Diepenbeek): “Vers zijn ze glanzend, donkergrijs tot zwart van kleur en meestal viltig van uiterlijk. Oudere, verweerde exemplaren zijn grijs en zien er ‘droog’ uit.

Uitpluizen?
Als een van Nederlands grootste sporendeskundigen deze vondst wil opnemen in haar sporencollectie dan is uitpluizen natuurlijk geen optie. printscreen FB-groep 'Diersporen'

Update 3 oktober 2017
Na onderzoek door Annemarie van Diepenbeek blijkt dit dierspoor – met grote waarschijnlijkheid – een vossenuitwerpsel te zijn. Zie haar uitgebreide reactie op 3 oktober in de Faceboekgroep ‘Diersporen’.