leesbaar landschap

Als we het eenmaal kunnen is het zo vanzelfsprekend, maar leren lezen begint met het herkennen van de letters. Letters die in samenhang met andere letters betekenis krijgen, in woorden en in zinsverband. Voor een landschap geldt hetzelfde: in de samenhang met andere onderdelen in het landschap komt de betekenis tot uitdrukking.

De ‘letters’ van het landschap
Welke ‘letters’ neem ik waar? Wat zie ik? Kijk ik naar wat er groeit en bloeit? Naar de patronen in het landschap? De kleuren en vormen… En hoe lees ik deze ‘letters’? Welke samenhang neem ik waar? Hoe krijgen mijn waarnemingen betekenis?

Leesbaar Landschap
In het landschap zijn vier soorten samenhang te onderscheiden: verticale samenhang, horizontale samenhang, seizoensamenhang en historische samenhang. Deze verschijningsvormen staan in verband met drie tijdschalen: het moment van waarnemen, gedurende het jaar (jaarverloop) en door de jaren heen (landschapsgenese).

schermafbeelding-2016-11-27-om-11-39-21

Uit: Landbouw in een leesbaar landschap, K. Hendriks en D.J. Stobbelaar (2003).

Iedereen kan kijken, maar niet iedereen kan lezen
Sommige verschijningsvormen zijn vrij gemakkelijk te lezen (loofbomen zonder blad betekent meestal ‘winter’). Voor andere verschijningsvormen is meer kennis nodig (wat zegt het voorkomen van bijvoorbeeld klokjesgentiaan over de ondergrond). Het duiden van eigenschappen die gedurende het jaar zichtbaar worden, vraagt ook om kennis van het jaarverloop. En voor de leesbaarheid van het landschap-door-de-jaren-heen is historische kennis essentieel.

Terug in de tijd…
Een mooi voorbeeld voor het leren lezen van een (geschilderd) landschap vond ik op Thuis in Brabant: het gemengde boerenbedrijf op de Brabantse zandgronden. Drie verschillende bodemtypen (verticale samenhang) op korte afstand van elkaar (horizontale samenhang) maakten kleinschalige landbouw mogelijk. De bedrijvigheid op en rond de boerderij geeft uitdrukking aan de historische samenhang en is tegelijkertijd ook kenmerkend voor het seizoen.

schilderij-van-david-teniers-de-jr-in-het-noordbrabants-museum

Thuis in Brabant: Schilderij van David Teniers de Jonge (1610-1690)

Advertenties