ijshaar

… haarijs, ijswol, zijdevorst, de baard van Koning Winter, een natuurfenomeen dat onder de juiste condities (lichte vorst, hoge luchtvochtigheid) is waar te nemen. Maar wat is het eigenlijk?

Schimmel vormt ijshaar
Duitse en Zwitserse wetenschappers ontdekten een verband tussen de vorming van ijshaar en het rozeblauwig waskorstje (Exidiopsis effusa) dat op ijshaar-dragend loofhout voorkomt.

There is clear evidence to suggest a causal relationship between the fungus, Exidiopsis effusa, and the growth of hair ice.” (Evidence for biological shaping of hair ice, D. Hofmann et al., Biogeosciences, 12, 4261–4273, 2015)

De vorming van de ijsharen ontstaat door het naar buiten persen van koolzuurgas en water via zeer kleine openingen in het hout. Bij lichte vorst en hoge luchtvochtigheid bevriest het water en kunnen de ijsharen uitgroeien tot een flinke pruik van ijs.

Meer lezen?
Schimmel in rot loofhout maakt ragfijne ijsbaard
European Biologists Finally Solve Mystery of Hair Ice
Peculiar shape of hair ice linked to fungus

foto via NRC / © Christian Mätzler

foto via NRC / © Christian Mätzler

heksenboter

Een felgeel gekleurde ‘klodder’ tussen de bladeren…

heksenboter (Gorp De Leij)

waarneming 25 juni 2016 © Marlies de Vet

Deze schimmel staat bekend als heksenboter (fuligo septica), een ‘kruipende’ plasmodiale slijmzwam.

“Als wij de boter op het land vinden is de karn betooverd.”
Een goedje dat eruit zag als boter… in vroeger tijden zocht men een verklaring in het magische volksgeloof (bron: volksverhalenbank). Maar ook in onze tijd stoeit men met de indelingssystematiek.

Slijmzwammen vormen een aparte categorie onder de organismen op aarde. Officieel worden zij tot de ‘Protista’ gerekend, maar dat is eigenlijk een vergaarbak van alle organismen die men geen plaatsje in het dierenrijk, plantenrijk of het rijk van de schimmels heeft kunnen geven.” (bron: Alles over paddenstoelen)

Deze wezens zijn heel cool.
Slijmzwammen blijken niet alleen een soort van ruimtelijk geheugen te hebben. Een team van Franse biologen toonde aan dat ze in staat zijn “tot dingen waarvan we dachten dat ze enkel mogelijk zijn voor organismen met een zenuwstelsel of brein” (Romain P. Boisseau).

Gefascineerd geraakt?
Slimme slijmzwam vindt zijn weg
Heather Barnett: What humans can learn from semi-intelligent slime
Are you smarter than a slime mold?
Biologen denken dat intelligentie eerder geëvolueerd is dan hersenen

1461779620258336

De slijmzwam Physarum polycephalum. Beeld: CNRS/Audrey Dussutour.

heksenbezems

Het lijken net kleine vogelnestjes… toch is er iets anders aan de hand met deze berk.

IMG_7516

waarneming 11 maart 2016 (foto: © Marlies de Vet)

Woekeringen
De rare takkengroeisels zijn plantengallen die veroorzaakt worden door de schimmel taphrina betulina. De schimmel groeit in de bast van berkentakken en verstoort ‘slapende’ groeiknoppen. Dit heeft tot gevolg dat de knoppen in de tak ‘wakker’ worden en er een wirwar van takjes aangroeien.

Een verklaring voor dit verschijnsel werd in vroegere tijden bij heksen gezocht, vandaar de naam ‘heksenbezems’. Dat deze woekeringen als gevolg van de snelle groei in het voorjaar eerder in blad staan dan de rest van de boom, zal ongetwijfeld hebben bijgedragen aan deze benaming.