een stekelige ‘braakbal’

waarneming 20 september 2017 © marlies de vet

Een braakbal… wat is dat?
Onverteerbare voedselresten die door de slokdarm omhoog gestuwd en uitgebraakt worden. Uilenballen zijn het meest bekend, maar ook andere vogels raken op deze manier onverteerbare delen kwijt. In braakballen kunnen allerlei voedselresten zitten: haren, veren, botjes, keverschildjes, pitten… In deze viltige braakbal zijn egelstekels te herkennen die verschillende richtingen uitsteken. De stekels hebben venijnige puntjes. Een onaangename ervaring voor de vogel in kwestie, lijkt mij.

Welke roofvogel waagt zich aan egels?
Op Egelbescherming.nl lees ik dat egels niet veel natuurlijke vijanden hebben:

Zodra ze onraad ruiken rollen ze zich op tot een bolletje. De kop, de pootjes en het staartje die geen stekels hebben zijn dan niet meer te zien. De meeste vijanden hebben ontzag voor de grote harde stekels en zoeken een andere prooi. Alleen grote roofvogels, kerkuilen, vossen, dassen en grote honden kunnen een gevaar zijn voor de egel.

Mijn vraag in de Faceboekgroep ‘Diersporen’ levert diverse reacties op:

  • jonge egels als misgegokt (en pijnlijk) ‘snackje’
  • de oehoe vindt egels lekker
  • een dode egel die door een aasetende vogel verorberd is (via Twitter zag ik deze foto waarop een buizerd een verkeersslachtoffer ‘opruimt’)
  • een bosuil…

Van welke vogelsoort zou deze braakbal kunnen zijn?
De vindplaats: in een oude beukenlaan onder een beuk, in bosrijk en landelijk gebied waarin meerdere soorten (dag-)roofvogels aanwezig zijn, maar ook diverse soorten uilen (op waarneming.nl is hemelsbreed op ± 10 km van de vindplaats zelfs een oehoe gespot).
De vorm: uilenbraakballen zijn minder vast van structuur dan braakballen van dagroofvogels lees ik in de Veldgids Diersporen (A. van Diepenbeek): “Vers zijn ze glanzend, donkergrijs tot zwart van kleur en meestal viltig van uiterlijk. Oudere, verweerde exemplaren zijn grijs en zien er ‘droog’ uit.

Uitpluizen?
Als een van Nederlands grootste sporendeskundigen deze vondst wil opnemen in haar sporencollectie dan is uitpluizen natuurlijk geen optie. printscreen FB-groep 'Diersporen'

Update 3 oktober 2017
Na onderzoek door Annemarie van Diepenbeek blijkt dit dierspoor – met grote waarschijnlijkheid – een vossenuitwerpsel te zijn. Zie haar uitgebreide reactie op 3 oktober in de Faceboekgroep ‘Diersporen’.

Advertenties

een aangereden hermelijn

Een dood hermelijntje naast mijn auto… da’s schrikken, “ik zal toch niet...”

waarneming 4 juli 2017 © marlies de vet

Nee, niet ik. Een boswachter had dit verkeersslachtoffertje langs de weg gevonden en meegenomen naar de werkschuur. Vervolgens is er – waarschijnlijk een vogel – mee aan de haal gegaan. En aldus vond ik het dode diertje naast mijn geparkeerde auto.

Kleine marterachtigen
De hermelijn is een roofdiertje dat, samen met de wezel en bunzing, de subgroep kleine marterachtigen vormt. Vanwege een complexe ecologie en heimelijke leefwijze is er relatief weinig bekend over deze ‘vergeten soortgroep’ van de Nederlandse natuurbescherming, aldus de Stichting Kleine Marters. Door inventarisatie (aantonen aanwezigheid) en monitoring (volgen van ontwikkeling van lokale populaties) wil men meer inzicht krijgen in het voorkomen van kleine marterachtigen en hun habitatvoorkeuren. Met deze kennis kunnen dan beschermende maatregelen getroffen worden.

Update 5 oktober 2017
Nu in Zoogdier: Hoe verbeteren we de leefomgeving voor kleine marters?

Willem I in kroningsmantel.jpg

Wist je dat…
de hermelijn een zomer- en een wintervacht heeft? In de zomer is de vacht roodbruin, in de winter is het soms wit. Het staartpuntje blijft echter altijd zwart. In het Engels heeft de hermelijn twee namen: als bruin zomerdier heet het ‘stoat’ terwijl het witte winterdier ‘ermine’ genoemd wordt. Het witte winterbont (ermine) van hermelijnen werd vroeger gebruikt voor koningsmantels.

Kleine jager van grote prooien
Op de website van Vroege Vogels staan mooie actie-foto’s van jagende hermelijntjes, inclusief een video van National Geographic waarin een hermelijn dansend een prooi vangt.

bastvegen


Gerafelde schorsbeschadigingen aan dunne boompjes in het voorjaar… dat zou op ‘bastvegen’ kunnen duiden.

Geweibast
Mannelijke hertachtigen, zoals het ree, dragen een gewei dat jaarlijks vervangen wordt. In de groeiperiode is het gewei omgeven door een fluweelachtige, doorbloede basthuid. Als het gewei volgroeid is, stopt de bloedtoevoer en sterft deze basthuid af. Om de jeukende, loszittende huidflarden kwijt te raken, schuurt de reebok met zijn gewei langs dunne boompjes. En daarbij ontstaan veegsporen, meestal op 20-50 cm hoogte.

diersporen - veeg-/markeerboompje ree

‘markeerboompje’ van een ree – waarneming 8 april 2017 © Marlies de Vet

Territorium
Behalve door ‘bastvegen’ ontstaan er ook veegsporen als gevolg van territorium-afbakening. Om aan te geven dat een gebied ‘bezet’ is, wrijft de reebok geurstoffen uit zijn voorhoofdsklier aan het veegboompje. Dit vegen gaat gepaard met het schrapen van de voorpoten over de grond, waarbij ook de geurklieren tussen de hoefjes een reukspoor afscheiden. Ofwel: als aan de voet van een veegboompje de bladlaag is weggeschraapt dan heeft een reebok het als ‘markeerboompje’ in gebruik.

Meer informatie?
Veldgids Diersporen, A. van Diepenbeek.

Schorsbeschadigingen kunnen behalve door ‘vegen’ ook ontstaan door vraat of door ‘strippen’ van schors.

sporen van vraat


Een stam waarvan de schors beschadigd is… Hoe ontdek je welk dier eraan geknaagd heeft? En waar let je dan op?

dsc_0127

zichtbare tandindruk – waarneming 18 februari 2017 © Marlies de Vet

Schorsvraat
Dat er dwars op de lengterichting van de stam is geknaagd, wijst in de richting van haasachtigen. Een onderscheid maken tussen vraatsporen van een haas of konijn is echter lastig. Een haas kan hoger aan een stam knagen. Ook heeft een haas wat bredere snijtanden dan een konijn. Maar helaas… hoewel er oppervlakkige tandindrukken zichtbaar zijn, geeft dit vraatbeeld onvoldoende informatie om het spoor met zekerheid te kunnen duiden.

Meer informatie?
Veldgids Diersporen, A. van Diepenbeek.

sporen van een vos?

Je kunt er achteloos aan voorbij lopen, maar als je diersporen in het oog leert krijgen, dan neem je vondsten als deze graag even onder de loep…

close look

waarneming 22 april 2016 (foto: © Marlies de Vet)

Dat dit geen hondendrol is dat is op te maken uit de vorm. En zo te zien is er een vogel verorberd want er steekt een veer uit het puntige uiteinde. We hebben hier dus te maken met een roofdier dat typische drollen draait en dat vogels op zijn menu heeft staan.

Uitwerpselen van marterachtigen zijn vaak gedraaid en eindigen in een punt. Ook de uitwerpselen van een vos zijn aan een uiteinde puntig en gedraaid. Zowel marters als vossen poepen op opvallende plaatsen. Om met zekerheid te kunnen vaststellen of dit een vossendrol is, hebben we meer informatie nodig. Dat vraagt om verder veldonderzoek…

Update 01/05/2016: Een tweede ‘markering’, midden op een bospad, versterkt het vermoeden dat het gaat om een territoriumafbakening van een vos.

Vossenlintworm
Met de blote hand uitwerpselen aanraken is nooit een goed idee maar met een vossendrol is het extra oppassen geblazen. Een vos kan besmet zijn met vossenlintworm, een parasiet die leeft in de darmen van de vos. De lintwormeitjes worden met de ontlasting uitgescheiden, waardoor verdere besmetting kan plaatsvinden. Meer informatie over vossenlintworm is te vinden op www.rivm.nl.